नेपाल – भारत चल्ने पानी जहाजको टर्मिनल नवलपरासीमा !

ज्ञानु पंगेनी
कावासोती । नेपालमा पानी जहाजको सम्भावना खोज्न गठित समितिले नेपाल – भारत चल्ने पानी जहाजको टर्मिनल ( नेपालमा जहाज रोकिने ठाउ ) र पानीको मात्राको सम्भाव्यता अध्ययन गरेको छ ।
सोमवार नवलपरासीको त्रिवेणीमा तत्कालै टर्मिनल कहा“ राख्न सकिन्छ भन्ने बारेमा स्थलगत अध्ययन गरिएको थियो । नेपाल – भारतका प्राविधिक टोलीले गण्डक नदि अन्तरगत त्रिवेणी ब्यारेज आसपास सम्भाव्यता अध्ययन गरेको हो । टोलीले सुस्ता गाउपालिकामा पर्ने गण्डक नदिको ठोकर ( स्पर ) नम्बर १२ आसपासमा स्थलगत निरिक्षण गरेको थियो । यस स्थानमा टर्मिनल बनाउन उपयुक्त देखिएको टोलीका संयोजक तथा जल तथा उर्जा आयोजका सहसचिव माधव वेल्वासेले बताए । त्रिवेणीको ब्यारेज पूलभन्दा तल्लो भागमा ठोकर नम्बर १२ आसपासमा टर्मिनल बनाउने सकिने भारतको टोलीले समेत सम्भावना रहेको बताएको वेल्वासेले बताए । यस्तै ब्यारेज पूलभन्दा माथी नवलपुरको कावासोती आसपासमा पनि टर्मिनल बनाउन सकिने अध्ययन भएको समेत वेल्वासेले जानकारी दिए ।
यस्तै टोलीले गण्डक ब्यारेज आसपासको क्षेत्रमा पानीको मात्राको समेत स्थलगत निरिक्षण गरेको थियो । यहिले गण्डक नदिमा पानिको मात्रा कम देखिएको आकलन टोलीले गरेको छ । तर भारत सरकारसंगको सहकार्यमा सिंचाईका लागि लगिएको पानीको मात्रा कम गरेर अथवा अन्य विकल्पबाट पानीको मात्रा बढाएर जहाज चलाउन सकिने सम्भावना रहने पानी जहाज सम्भावना खोज्न गठित समितिका सदस्य तथा उद्योग वाणिज्य तथा आपुर्ती मन्त्रालयका सह सचिव मधु मरासिनिले जानकारी दिए । तर पानीको गहिराईको मात्रा अध्ययन गर्ने बाकी रहेकाले त्यसको बारेमा अहिलयै केहि भन्न नसकिने उनको भनाई छ । पहिलो चरणमा १.२ मिटर गहिराईमा एक सय मेट्रिक टनसम्मको जहाज चलाउन सकिने डिपिआर तयार गरिएको र सोहि डिपिआर अनुसार कार्यान्वयन गर्दै जाने सहमती भएकाले यदि १.२ मिटरभन्दा कम गहिराई भएमा अझै सानो पानि जहाज चलाउने हो कि ? भन्ने बारेमा समेत छलफल र अध्धयन गरिने मरासिनिले बताए ।
यस्तै टोलीले गण्डक नहरको पानी बाईपास हुने स्थानको समेत निरिक्षण ग¥यो । गण्डक ब्यारेज पूल नजिकै रहेको उक्त स्थानबाट पानी जहाजलाई नहरसम्म लगेर ब्यारेज पुलभन्दा माथी निकाल्न सकिन्छ कि ? भन्ने बारेमा समेत अध्ययन गरिएको थियो तर तत्कालका लागि त्यो सम्भवन नदेखिएको तर दिर्घकालीन रुपमा यस विकल्पका बारेमा समेत सोच्न सकिने मरासिनिले बताए ।

नेपालमा पानी जहाजको सम्भावना खोज्न गठित समितिका संयोजक माधव वेल्वासेको संयोजकत्वमा आएको टोलीमा परराष्ट्र मन्त्रालयका रिता धिताल , भौतिक पुर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयका गोपाल सिग्देल , तर्कराज भट्ट, महेश्ववर श्रेष्ठ लगायतको सहभागिता रहेको थियो भने भारतको तर्फबाट भारतीय अन्तरदेशीय जलमार्ग प्राधिकरणका विज्ञ प्रवीर पाण्डेको नेतृत्वमा नौ जनाको टोली सहभागि थिए । निरिक्षणपछि बोल्दै भारतीय अन्तरदेशीय जलमार्ग प्राधिकरणका विज्ञ पाण्डेले मिनिष्ट्री अफ सिपिङ इण्डियाले नेपालको गण्डक नदि (नारायणी) सम्म आउने पानी जहाजको डीपीआर तयार पारिसकेको जानकारी दिए । भारतले सिमा भन्दा ४० किलोमिटर तल बाघासम्मको डीपीआर तयार पारिसकेको उनले बताए ।
टोलीलले मंगलवार कोशी ब्यारेजमा सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने जनाएको छ । जानी जहाजका लागि नारायणी नदि ( गण्डक ) नदि नै उत्तम देखिएकाले सवैप्रथम यदि नदिलाई प्राथमिकता दिईएको टोली संयोजक वेल्वासेले बताए । नारायणी र कोशीमा सम्भाव्यता अध्ययन गरेपछि टोलील प्रतिवेदन तयार पारेर अबको केहि दिनमा काठमाण्डौमा वैठक बसेर निष्कर्ष निकालिने वेल्वासेले जानकारी दिए ।