आधुनिकशैलिबाट मनोरञ्जन लिन थालेसँगै हराँउदै परम्परागत लोकबाजा

मीनाक्षी कंडेल कावासोती । नेपाल धार्मिक, सांस्कृति र भौगोलिक दृष्टिकोणले समृद्ध मुलुक हो । यहाँ विविध जातजाति र तिनका धर्म, परम्परा, रीतिरिवाज, चालचलन तथा लोक संस्कृतिको रसस्वादन गर्न पाइन्छ । यिनै लोक संस्कृति र नेपाली जन जीवनका अमूल्य अङ्गको रूपमा रहेका नेपालका लोकबाजा नेपालीको मूल्यवान पहिचान हुन । सामान्यतया हामी ‘लोकबाजा’ भन्नाले नेपालका विभिन्न भूभागमा बसोबास गर्ने र एउटा परम्परामा एकताबद्ध हरेक जातिमा प्रचलित वाद्यवादनका साधन भनेर बुझछौँ। तर विगतका दिनहरुमा लोकबाजाको जति तामझाम र महत्व थियो, पछिल्लो समय आधुनिकशैलिबाट मनोरञ्जन लिने हुँदा अहिले लोकबाजाहरु आझेलमा पर्दै गएका छन् । यसले लोकबाजासँगै लोक गीत संगीतलाई पनि जोखिममा पारेको छ ।

जीवनमा भए गरेका तितामिठा अनुभूतिलाई जब मानिसले गीतको रूपमा गुन्गुनाउन थाल्छ र त्यसमा लोकबाजाको धुन मिसाउँछ त्यसले सबै दुःख पीडा र रोदन बिर्साएर जीवनमा आशा, खुसी र उमङ्गको लहर ल्याउने अनुभुति व्यक्त गर्छन कावासोती ३ का डम्वर बहादुर थापा । उनी भन्छन्, पहिला पहिला लोक बाजाहरुको प्रयोग हुन्थ्यो, दुःख पीडा हर्ष उमङगका कुराहरु जोडिएको गीतहरु सुन्न यिनै लोकबाजाहरुले सुनमा सुगन्ध  दिएर संगीतलाई  थप  सुन्दर बनाउँथ्यो,अहिले त्यस्तो छैन,अहिले सबै आधुनिक तरिकाबाट साउण्ड सिस्टमको प्रयोग गरी रमाईलो गर्न थाले थापाले भने ।त्यस्तै दमाहा, नरसिङ्गा, खैँजडी, मादल, डम्फू, सारङ्गी, टुङ्ना जस्ता लोकबाजाको अहिले महत्व हराँउदै गएको बताउँछन दुई दशकदेखि पूर्वी नवलपरासीको कावासोतीमा मादल ब्यवशाय गर्दै आएका कावासोती १३ का रामप्रसाद नेपाली ।

नेपाली लोकबाजाको ब्यवशाय गर्दै आएका उनलाई अहिले लोकबाजा ब्यवशाय न्यून रहेको बताए।पहिले तीज,तिहार,पूजापाठ र आवश्यक मनोरञ्जनका लागि नेपाली लोकबाजा बज्नुका साथै यसको ब्यापार समेत राम्रो हुदै आएको बताउदै अहिले मानिस जहाँ जतिबेला पनि आधुनिकशैलिबाट साउण्ड सिस्टमको प्रयोग गरी मनोरञ्जन लिने हुँदा कला,संस्कृतिसँगै परम्परागत लोकबाजाहरु समेत आझेलमा परेको दुखेसो नेपालीले पोखे । मादल र बाँसुरी बिस्तारै गाउँघरमा खोज्दा पनि नभेटिने अवस्था आएको छ ।यिनै लोकबाजा, लोक संस्कृति र लोक गीतहरू नै नेपाली मौलिक गानाबजाना रहेकाले यसको संरक्षण सम्र्वधन कार्यमा सबै लाग्नुपर्ने कावासोती २ की गंगा कंडेल बताँउछिन। लोकबाजा आम नेपालीको हृदयको बोली रहेकोले राष्ट्रको परिचय ,अस्तित्वका लागि पनि यसको संरक्षण र सम्वधर्न  नितान्त आवश्यक रहेको कंडेलले बताईन् ।