चितवन कचेहेरीः कृषिमा ओरालो यात्रा

चितवन, बैशाख ३०-

‘जोसंग जमिन छ त्यसले कृषि गर्दैन । जोसंग जमिन छैन उस्ले कृषि गर्छ’, डाक्टर भानेश्वर पोख्रेलले चितवन कचेहेरीमा सुनाउँदै हुनुहुन्थ्यो । यो हुन पनि वास्तविक यथार्थ हो । चितवनका अधिकांश किसानले जग्गा भाडामा लिएर कृषि कर्म आएका छन् । यसको वास्तविक विवरण भने सरकारसंगै छैन । तर, कृषि गर्ने वातावरण नहुँदा किसानहरु समस्यामा छन् । अहिले किसानहरु बजारको समस्या हुँदा किसानहरु कृषि आक्रषित हुन नसकेको पोख्रेललेको भनाई छ । ‘नेपाली उत्पादनले भारतीय बजारसंग प्रतिष्प्रर्धा गर्नुपर्छ । अहिले पहाडी क्षेत्रमा एक केजि टमाटर उत्पादन गर्न ७० रुपैयाँ लागत लाग्छ । भारतमा ३ रुपैयाँमै उत्पादन हुन्छ,’ उनले भने, ‘कृषिमा लगानी गर्ने वातावरण समेत छैन ।’ राष्ट्रबैंकले निर्देशन गरेअनुसार बैंकहरुले कृषि लोन समेत नदिने गरेको उहाँले बताउनुभयो ।पोल्ट्री व्यवसायी अनन्त दाहालले पोल्ट्रीमा विश्व स्तरका प्रविधि भित्रिएपनि कोरोना भाइरसको महामारीपछि उठ्न नकेको बताउनुभयो । ‘नेपालमा पोल्ट्रीको बृद्धिदर १५ प्रतिशत बृद्धि थियो । कोरोनापछि ५ प्रतिशत मात्र मात्रै छ,’ उहाँले भन्नुभयो, ‘नेपालीको आर्थिक स्थितिका कारण खपत समेत कम हुँदैछ ।’ अहिले औषतमा प्रत्येक नेपालीले २० दशमलव ७ केजिमात्र मासु सेवन गर्दछन् । तर, विश्वमा ४३ केजि सेवन गर्ने गरेको दाहालले जानकारी दिनुभयो । किसानदेखि उपभोक्तासम्म जान १४ वटा तह पार गर्नुपर्ने अवस्था रहेको बताउनुभयो ।

डाक्टर कृष्णप्रसाद पौडेलले मानविय क्रियाकलापका कारण कृषिमा ह्रास आउन थालेको बताउनुभयो । उहाँले जनवायू परिर्वतनको असर कृषि क्षेत्रमा परेको समेत बताउनुभयो । शिक्षा कृषिमैत्री समेत नभएको उहाँको भनाई छ । उहाँले माटो संरक्षणमा लाग्नुपर्ने समेत बताउनुभएको छ । पैसा कमाउन हिडेका छौँ । खेतीपाती नगरि खान पाउँर्दैन भन्ने कुरा बुझाउन आवश्यक छ, उनले भने ‘खानाका लागि खेतीपातीमा फर्कन आवश्यक छ ।’ पहिलो दिनको दोस्रो सेसनमा भएको कृषिमा उद्यमशीलताः कर्म र मर्म विषयक कार्यक्रमको सहजिकरण रश्मी श्री सिंहले गर्नुभएको थियो ।