गिरुबारी खोलाको बीचमै वर्षौंदेखि फोहोरको राज

हुप्सेकोट । पानी बग्नुपर्ने गिरुबारी खोलाको बीचमा अहिले फोहोरको थुप्रो छ । खोलाको प्राकृतिक स्वरूप हराउँदै गएको छ । जहाँ खोला बग्नुपर्ने हो, त्यहीँ खाल्डो खनेर फोहोर पुरिएको छ । प्लास्टिक, सिसा, बोतलदेखि विभिन्न किसिमका कुहिने–नकुहिने फोहोरसम्म जथाभावी थुपारिएका छन् । दृश्य हेर्दा प्रश्न उठ्छ—यो गिरुबारी खोला हो कि हुप्सेकोटको डम्पिङ साइट ? हुप्सेकोट गाउँपालिका–४ झ्यालवास र वडा नम्बर २ गुहेरीको बीच क्षेत्रमा पर्ने गिरुबारी खोलाको अवस्था अहिले निकै दयनीय बनेको छ । खोलाको किनारमा मात्र होइन, खोलाकै बीच भागमा खाल्डो खनेर फोहोर पुरिएको अवस्थामा भेटिन्छ । वर्षौंदेखि फोहोर थुपारिँदै गएपछि कतिपय ठाउँ डम्पिङ साइटकै स्वरूपमा परिणत भएका छन् । त्यहाँ फालिएको फोहोर सामान्य घरेलु फोहोरमा मात्र सीमित छैन । सिसाका टुक्रा, प्लास्टिक, बोतल, कुहिने तथा नकुहिने फोहोर र अन्य अव्यवस्थित वस्तुहरू एकै ठाउँमा मिसाएर फालिएको देखिन्छ । कतिपय फोहोर खाल्डोमा हालेर पुरिएको छ भने कतिपय खुला रूपमा थुपारिएका छन् ।

झन् गम्भीर पक्ष, त्यहाँ थुपारिएको फोहोर जलाउनेसमेत गरिएको स्थानीयले बताएका छन् । स्थानीयका अनुसार गाउँपालिकाका कर्मचारीले समेत फोहोर जलाउने र नष्ट गर्ने गरेका छन् । खोलाको बीचमै फोहोर जलाउँदा निस्कने धुवाँ र त्यसबाट उत्पन्न हुने प्रदूषणले आसपासको वातावरणमा प्रत्यक्ष असर पार्ने जोखिम छ । फोहोर व्यवस्थापनका लागि छुट्टै सुरक्षित स्थान खोजिनुपर्नेमा प्राकृतिक खोलाकै बीचमा फोहोर थुपार्ने, पुरिने र जलाउने काम कसरी उचित फोहोर व्यवस्थापन हुन सक्छ ? गिरुबारी खोलाको अवस्थाले यही प्रश्न उठाएको छ । स्थानीयका अनुसार त्यहाँ फोहोर फाल्ने क्रम आजबाट सुरु भएको होइन । स्थानीय सरकारमा जनप्रतिनिधि आएदेखि नै गिरुबारी खोलाको यही क्षेत्रमा फोहोर फालिँदै आएको उनीहरूको भनाइ छ । लामो समयसम्म फोहोर थुपारिँदै जाँदा अहिले ठूलो क्षेत्र नै फोहोरले ढाकिएको छ ।

स्थानीयले दिएको जानकारी अनुसार गाउँपालिकाको ट्र्याक्टर समेत फोहोर ओसार्न प्रयोग हुने गरेको छ । पालिकाको ट्र्याक्टरमा फोहोर ल्याएर यही क्षेत्रमा फाल्ने गरिएको उनीहरूको भनाइ छ । आसपासका स्थानीयले समेत विभिन्न स्थानबाट फोहोर ल्याएर त्यहीँ फाल्ने गरेका छन् । यसरी फोहोरको मात्रा बढ्दै गए पनि यसको दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि प्रभावकारी पहल नभएको स्थानीयको गुनासो छ । पालिकाकै साधनबाट फोहोर ओसारेर खोलामा थुपारिँदा ‘फोहोर व्यवस्थापन’को जिम्मेवारी कसले कसरी पूरा गरिरहेको छ भन्ने प्रश्न अझ गम्भीर बनेको छ । गिरुबारी खोला वर्षायाममा बहाव बढ्ने प्राकृतिक जलमार्ग हो । खोलाको बीचमै पुरिएका फोहोर वर्षाको पानीसँगै बगेर तल्लो क्षेत्रसम्म पुग्ने जोखिम उत्तिकै छ । विशेषगरी सिसा र प्लास्टिकजस्ता नकुहिने फोहोर खोलामा फैलिँदा वातावरण, कृषि क्षेत्र तथा मानव स्वास्थ्यमा दीर्घकालीन असर पर्न सक्ने स्थानीयको चिन्ता छ ।

खोलाको संरक्षण गर्नुपर्ने स्थानीय सरकारकै क्षेत्रमा खोला नै फोहोरको थलो बन्नु विडम्बना होइन र ? हुप्सेकोटलाई सफा, व्यवस्थित र वातावरणमैत्री बनाउने जिम्मेवारी स्थानीय सरकारको हो । तर, गिरुबारी खोलाको दृश्यले भने फोहोर व्यवस्थापनको अवस्था कागजमा जस्तो भए पनि व्यवहारमा कस्तो छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ । वर्षौंदेखि खोलामै फोहोर थुप्रिँदा सम्बन्धित निकाय किन मौन रह्यो ? पालिकाको ट्र्याक्टरबाट फोहोर ल्याएर फालिएको हो भने त्यसको जिम्मेवार को हो ? खोलाको बीचमा खाल्डो खनेर सिसासहितका फोहोर पुरिन कसले अनुमति दियो ? र फोहोर जलाएर वातावरण प्रदूषित गर्ने काम रोक्न किन प्रभावकारी कदम चालिएन ? गिरुबारी खोलाको अहिलेको अवस्थाले हुप्सेकोटको फोहोर व्यवस्थापन प्रणालीमाथि नै प्रश्न खडा गरेको छ ।