सौर्य उर्जाबाट सिंचाई सुविधा पाएपछि हर्दियाका किसान लाभान्वित

ज्ञानु पंगेनी
कावासोती । नवलपरासी पूर्वको मध्यविन्दु नगरपालिका छ हर्दियाका किसान सौर्य उर्जाबाट सिंचाई सुविधा पाएपछि लाभान्वित बनेका छन । दुई वर्ष अघिसम्म सिंचाईको सुविधा नहुदा परम्परागत रुपमा मकै र तोरी खेती गर्दै आएका यहाका किसानले सौर्य उर्जाबाट सिंचाई सुविधा भएपछि व्यवसायीक रुपमै तरकारी खेती गर्न थालेका हुन ।
बुद्धिराम कुमालले अहिले तीन कठ्ठा जग्गामा तरकारी खेती गर्दै आएका छन । उनले दुई वर्ष अघिसम्म उक्त जग्गामा परम्परागत रुपमा मकै र तोरी खेती लगाउथे । जुन दुई महिना पनि राम्ररी खान पुग्थेन । तर उनले अहिले व्यवसायीक रुपमै तरकारी खेती गरेपछि एक सिजनमा ७० हजार रुपैयासम्म आम्दानी गरेको सुनाए । तीन कठ्ठा जग्गामा गरेको तरकारी खेतीबाट उनले वर्षमा खर्च कटाएर एक लाख रुपैया फाईदा गरेका छन । ‘यहा पानीको निक्कै समस्या छ । खानेपानीका लागि चापाकल प्रयोग गर्छौ सिंचाईको अरु कुनै सुविधा थिएन । तर सौर्य उर्जाबाट सिंचाई सुरु गरेपछि धेरै सुविधा भएको छ हामिलाई ।’ कुमालले भने । कुमालले अहिले खुर्सानी , फुलगोपि , बन्दागोपि , बोडी , लौका , काक्रा धनिया , टमाटर , करेला जस्ता तरकारी लगाएका छन ।
यहाका किसानहरुले सौर्य उर्जा उपभोक्ता समुह गठन गरेर आलोपालो रुपमा सिंचाई गर्ने गर्छन । सौर्य उर्जा उपभोक्ता समुहकी सचिव तथा किसान जानुका राम्जेलीले पनि साढे दुई कठ्ठा जग्गामा तरकारी खेती गर्दै आएकी छन । रम्जेली भन्छिन – ‘सुख्खा ठाउ भएकाले हामिले सिंचाई नहुदा तोरी मकै पनि राम्ररी उब्जनी गर्न सक्थेनौ अहिले भने हामिले मौसमी वेमौसमी तरकारी खेती गरेर आम्दानी गर्न सफल भएका छौ । ’ रम्जेलीले पनि एक सिजनमा ४० देखि ५० हजार रुपैयासम्म आम्दानी गर्ने गरेको बताईन । रम्जेलीका अनुसार सौर्य उर्जाबाट यहाका महिलाहरु बढि लाभान्वित भएका छन । पुरुषहरु प्रायः वैदेशिक रोजगारीमा गएकाले यहाका अधिकाशं महिलाहरुले नै तरकारी खेती गर्दै आएका छन । पहिले फुर्सदको समयमा कि भिटि हेर्ने , कि सुत्ने , नभए चौतारोमा कुरा गरेर बिताउने गरेका यहाका महिलाहरु अहिले तरकारी खेतीमै आफ्नो समय व्यतित गर्ने गरेको रम्जेलीले बताईन ।
हर्दियाका २२ घरधुरीका किसान सौर्य उर्जाबाट सिंचाई गरेर तरकारी खेती गर्दै आएका छन । यहाका ३४ घरधुरीका किसानले नौलो विहानी कृषक समुह गठन गरेर सामुहिक रुपमा नै काम गर्दै आएका छन । जसमध्ये अहिले २२ घरधुरी सौर्यउर्जाको सिंचाईबाट लाभान्वित भएका छन । सौर्य उर्जा एक सय ४० वाट क्षमताको छ । जसमा २४ वटा सोलार प्यानल जडान गरिएको छ । ४५ फुट जमिनमुनी बोरिङ्गबाट पानी निकालिएको छ । अन्डरग्राउण्ड मोटर एक सय ३५ पावर्सको छ । जसलाई जमिनमुनी नै राखिएको छ । सौर्यउर्जाबाट निकालिएको पानीलाई भण्डारण गर्ने ६५ हजार लिटर क्षमताको ट्याङ्कि समेत निर्माण गरिएको छ । ट्याङ्कि गत वर्ष निर्माण गरिएको हो । सौर्यउर्जा टंकि निर्माण समितीका संयोजक तारा प्रसाद भट्टराईका अनुसार सिंचाईमा केहि समस्या परेपछि ट्याङ्कि निर्माण गरिएको हो । सौर्यउर्जा दिउसोका समयमा मात्रै काम गर्ने तर, विरुवमा पानी सांझ र विहानको समयमा राखेको राम्रो हुने । साझ विहानको समयमा बोरिङ्कमा पानी नआउने दिउसोको समयमा मात्रै आउने जसले गर्दा दिउसोको समयमा ंिसचाई गर्दा जरा कुहिएर विरुवा मर्ने जस्तो समस्या परेपछि ट्याङ्कि निर्माण गरिएको हो । ट्याङ्किमा अहिले दिनको तीन पटकसम्म पानी भर्न सकिन्छ । ट्याङ्कि निर्माणपछि सिंचाईलाई सहज भएको भट्टराईले बताए । अहिले सौर्यउर्जाबाट तीन विगाहा दुई कठ्ठा खेतीमा सिंचाई हुदै आएको भट्टराईले जानकारी दिए । समुहमा आबद्ध १२ घरधुरीका किसानले अझै पनि सुविधा लिन भने पाएका छैनन । भट्टराईका अनुसार टाढा खेती भएका किसानले सिंचाई गर्न पाएका छैनन । सिंचाईका लागि पक्की कुलो अथवा पाईप बिछ्याउन नसक्दा टाढासम्म पुर्याउन नसकिएको हो । बजेट नहुदा काम हुन नसकेको भट्टराईले बताए । विभिन्न निकायसंग बजेट माग गरिरहेको भए पनि सहयोग हुन नसकेको उनको भनाई छ ।
सोलार प्यानल खरिदका लागि जलवायुमैत्री गाउ परियोजना अन्तरगत ली– बर्ड संस्थाले नौ लाख ५६ हजार ५० रुपैया र समुदायको तर्फबाट ३६ हजार ४ सय ३० रुपैया गरेर कूल नौ लाख ९२ हजार ४ सय ८० रुपैया लागत लागेको छ भने ट्याङ्कि निर्माणमा मध्यविन्दु नगरपालिकाले साढे तीन लाख रुपैया , चार लाख १६ हजार ३ सय ३० रुपैया ली– बर्ड संस्थाले र जनश्रमदान ५७ हजार ६ सय ८० रुपैया गरेर आठ लाख २४ हजार रुपैया लगानी लागेको भट्टराईले जानकारी दिए ।यहाका किसानले तरकारी खेतीमा जैविक मल प्रयोग गर्ने गरेका छन । एक जना किसान बालकृष्ण न्यौपानेले तरकारीमा आफुले रसायनिक मल प्रयोग नगरेको बताउछन । उनले प्राङ्ग्रारीक र जैविक मल नै प्रयोग गर्दै आएको सुनाए । जैविक मल बनाउने तालिम लिएर यहाका सबै किसानले आफै मल बनाउदै आएको न्यौपाले बताए ।