राजनीतिमा युवा पुस्ताको जिम्मेवारी

– ठाकुर प्रसाद पाण्डे
युवा भनेको यस्तो शक्ति हो जुन पूर्वको उदाउदो सुर्य हो । त्यहि सुर्य उदाय सँगै हरेक प्राणी जगतको दिनचर्या संगै भविष्यको गन्तव्यसँग जोडिएको हुन्छ । जो सफलताको सपना बनाउदछ उसले समय अनुसार नै आफ्नो दैनिकी देखि जीवन संचालन गर्दछ । जुन आफ्नो शरिरलाई सक्रिय राख्न सक्छ र मनलाई एकत्रीतसँगै शान्त राख्न सक्दछ उसले सफलताको शिढी पार गर्न सक्छ यसमा अझ हरेक असफलताबाट सिक्दै निरन्तर गर्दै अगाडी बढ्न सक्छ उसलाई सुनौलो संसार प्राप्त हुन्छ । त्यसका लागि उसँग स्पष्ट राजनीति विचार, परिवर्तनमा विश्वास गर्ने, संर्घषशिल हुन आवश्यक छ ।

यसका लागि संविधानको सर्वोच्यता कुनै पनि वर्ग, व्यक्ति संस्था वा पार्टी संविधान भन्दा माथि हुन सक्दैन, सबैका लागि उल्खनिय हुनुपर्दछ । निरन्तरको प्रगतिका लागि संविधानले निकास दिन सक्नु पर्दछ । बहुलवादी खुल्ला समाज प्रत्येकलाई जनता र राष्ट्रको निम्ती सोच्ने बोल्ने तथा आफ्ना अनुभुतीहरु अभिव्यक्त गर्ने स्वतन्त्रता हुनु पर्दछ । बाहिरी दुनिया समाजबाट अलग बन्द र एकोहोरो समाज उपयुक्त हुदैन । शक्ति पृथकीकरणको सिहान्तमा विश्वास शक्ति व्यक्ति केन्द्रित हुने कुरालाई युवा पुस्ताले स्विकार गर्नु हुदैन र सम्पूर्ण अधिकार संस्थामा मात्र पनि हुनु हुदैन । विधि, पद्धति, नियम र प्रक्रियामा रहनु पर्दछ । एउटै संस्थामा कार्यकारी विद्यायका, न्यायीक अधिकार प्रयोग गर्ने केन्द्रिय शक्ति हुनु हुदैन । विश्वव्यापी मानव अधिकारको विषयमा युवाहरु अझ विशेष गरी कम्युनिष्टहरु नै मानव अधिकारको योद्धाको रुपमा स्थापित हुनु पर्दछ । जहिले पनि अल्पसंख्याले बहुसंख्या माथि गरिएको शासनको विरुद्धमा उभिन सक्नु पर्दछ । गरिबी, अभाव, रुढिबादी, अन्धविश्वास, यथास्थितीका विरुद्धमा अग्र पंक्तिमा आफुलाई निर्णायक रुपमा स्थापित गर्न सक्नु पर्दछ । बहुदलिय व्यवस्थामा प्रतिस्पर्धाको लागि हरेक क्षेत्रबाट आफुलाई तयारी राख्नु पर्दछ । राज्य र त्यसका राजकिय निकायहरु सम्पूर्ण जनाताको चासो र सरोकारको विषय हुन यसमा एउटा मात्र पार्टीको एकाधिकार सम्भव छैन । वर्गिय विविधता भएको समाजमा अनेकौ राजनितिक पार्टी हुन सक्छन । तिनीहरुलाई संविधान अनुसार प्रतिस्पर्धा गर्न स्वतन्त्रता हुनु पर्दछ । त्यसको विषयमा युवा पुस्ताले विचार विश्लेषण गर्ने हुनु पर्दछ । राजनीतिक परिवर्तन विना अरु परिवर्तनले महत्व राख्दैन भन्ने विषयमा युवा प्रष्ट हुन आवश्यक छ । जनताले एक पटक गरेर दिएको निर्णय सधैका लागि सास्वत्त सत्य रहन सक्दैन । निर्वाचन, विचार, कार्यक्रम र नीतिहरुको आधार निश्चित समयको लागि हुनु पर्दछ । एउटै नीति र कार्यक्रम भित्र व्यक्ति मात्र खोज्न पाउने व्यवस्था सारतत्वमा लोकतान्त्रिक हुन सक्दैन, बहुमतको सरकार अल्पमतको प्रतिपक्ष यो बहुदलिय संसदिय व्यवस्थाको विषय हो । बहुदलिय पद्धतिको मुल तत्व संगठित प्रतिस्पर्धा नै हो, बहुमतको सरकार अल्पमतको प्रतिपक्ष सम्वैधानिक व्यवस्था हो तर यो जनादेशमा आधारित हुन पर्दछ । सरकारको विपक्षमा वैधानिक रुपमा काम गर्न पाउने लोकतान्त्रिक प्रणाली हो । कुनैपनि व्यक्ति माथि कानुन अनुसार अधिकार प्राप्त निकायले औपचारिक निर्णयबाट मात्र दण्डीत गर्न सक्ने व्यवस्था मात्र मान्य हुन्छ । सरकार र व्यक्तिको आडमा भएको कुनैपनि निकाय वा व्यक्तिले स्वइच्छाचारी ढ·ले काम गर्न पाउने छैन तर राष्ट्रमा गृह युद्ध, अन्तराष्ट्रिय हमला जस्ता विषयमा यि विषयहरुको कार्यन्वयन कमजोर हुने गरेका पनि छन ।

जनताको जनवादी व्यवस्थाको शुदृढिकरण जनताको जनवादी व्यवस्था अपेक्षाकृत लामो समय सम्म रहने सामाजिक व्यवस्था भएकोले यसलाई चरणवद्ध रुपमा अगाडी बढाउनु पर्दछ । पहिलो चरणमा पुरानो व्यवस्थाका शोषणका अवशेषहरु सबैक्षेत्रबाट अन्त्य गर्ने प्रयास गर्ने, जस्तै ः साँस्कृति, विभेद, आर्थिक विभेद, श्रम विभेद, लै·िक विभेद लगायत विषयमा र दोस्रो चरणमा उत्पादनमा जोडदिने भौतिक र साँस्कृतिक क्षेत्रमा बरावर रुपमा अगाडी बढाउने । विदेशी पुजी र प्रविधीलाई नीतिगत रुपमा ढोका बन्द नगर्ने तर देशको पुजी र प्रविधीलाई आत्मनिर्भर तर्पm जोड दिने स्वदेशी उद्योगपति, व्यवसायिकहरु सहकार्यलाई प्राथमिकतामा राख्ने । नयाँ समाज निर्माण गर्ने क्रममा सकारात्मक योगदान गर्न नचाहनेलाई र त्यसको विरोध गर्ने र ध्वंसमा लाग्ने सामान्ती प्रवृति, जमिन्दार बाहेक अरुलाई जमिनको उचित क्षतिपूर्ति दिइने छ । क्षतिपूर्तिलाई उद्योग व्यापार, व्यवसाय तर्पm स्थान्तरित गराउने नीति बढाउनु पर्दछ । यस्तो अवस्थामा वैदेशिक नीति पंचशिलको आधारमा असलग्न परराष्ट्र नीति अपनाउने छ । कुनै शक्ति राष्ट्रको पक्ष विपक्ष नभई आफ्नोे–आफ्नो अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउदै अन्तराष्ट्रिय सर्मथन जुटाउन क्रान्ती र निर्माणको ठोस व्यवहारिक विषयलाई व्यवस्था गरेर केवल सैद्धान्तिक आग्रहबाट मात्र वैदेशिक नीतिलाई प्रश्रय नदिने प्रति सचेत रहनु पर्दछ । विपक्षीहरुले भन्दै आएको अधिनायकवादीहरुलाई सेवाको पहलकदमी र प्रतिस्पर्धा द्वारा नेतृत्व प्राप्त गर्ने, जनतालाई जनवादी राज्य सत्ताको शब्दको प्रयोगमा जोड दिनु पर्दछ ।

संसारमा छिनछिनमा आएको विद्युतीय सामाग्रीको प्रयोगमा परिवर्तनबाट युवापुस्ता विमुख हुनु हुदैन आफुलाई परिर्वतित संसारको सेवाबाहक रुपमा स्थापित गर्न पछि पर्नु हुदैन । यसैको माध्यमबाट स्वरोजगारको अवसर, शिक्षालाई उत्पादनसँग जोड्ने र कमाउदै पढ्ने भन्ने नीतिलाई स्विकार गर्नु पर्दछ । विदेशमा असल कामदारको रुपमा स्थापित हुने कि नेपालमा एउटा असल नागरिक रुपमा आफुलाई परिचित गराउने यि विषय प्रति पनि वर्तमान युवा पुस्ताको चासोको विषय बन्नु पर्दछ । हाम्रा शिक्षा पनि आडम्बरी भन्दा पनि संस्कार सहितको शिक्षामा केन्द्रित गर्नु पर्दछ । आफ्ना व्यक्तिगत आचरण, स्वभाव, व्यवहार, शैली, खाना, दिनचर्यालाई पनि सादा जिवन उच्च विचारसँग मेलखाने हुनु पर्दछ । समाजको विकास निर्माण, स्थानीय संघसंस्था भित्रको सुशासन, जिम्मेवारी, उत्तरदायित्वको विषयलाई अध्ययन गर्ने सुझाव दिने, जिम्मेवारी लिने गर्दै सिक्दै, सिक्दै गर्दै भन्ने सिद्धान्तलाई कार्यन्वयन गर्ने आजको पुस्ताको जिम्मेवारी हो ।

अन्त्यमा परिवार समाजलाई परनिर्भरबाट आत्मनिर्भर र अन्तमा अन्तरनिर्भर तिर डो¥याउनु युवाको जिम्मेवारी हो । समाजलाई एकलकाँटे विकासबाट सर्वाङगीण विकास पद्धतिमा वा मोडल लानु पर्ने हुन्छ यसका विकासका सिद्धान्त अवसर सम्भावनालाई आफ्नो जिम्मेवारीको रुपमा ग्रहण गर्न सके समवृद्धि हाम्रै पालामा सम्भव छ ।
(लेखक : नमुना सन्देश साप्ताहिक पत्रिकाका विचार लेखक हुन्।)