संरक्षणको पर्खाइमा डेढगाउँको अकला गुफा

दयाराम आचार्य
कावासोती । जिल्लाकै महत्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्य वन्न सक्ने अकला गुफाको संरक्षण र प्रर्वद्धन हुन नसक्दा ओझेलमा परेको छ । नवलपुरको पहाडी क्षेत्र अन्र्तगत पर्ने बौदिकाली गाउँपालिका –२, डेढगाउँमा रहेको अकला गुफाको संरक्षण र प्रर्वद्धन नगरिदा ओझेलमा परेको हो ।

पर्यटनको सम्भावना बोकेको अकला गुफा करिब ८० मीटर लम्बाईको रहेको छ । ८० मीटर लम्बाईको यस अकला गुफा सहजै रुपमा वार पार गर्न सकिञ्छ । गुफाको एक भागबाट अर्कोभागमा निस्किदा धेरै जसो स्थानमा उठेरै पार गर्न सकिञ्छ ।

पर्यटनको सम्भावना बोकेको भएपनि यसको संरक्षणको भने अभाव रहेको छ । गुफाको मुख्य प्रवेश स्थानमा सहित भित्रि भागमा समेत सरसफाई हुन नसक्दा गुफासम्म पुग्ने आन्तरिक पर्यटक भित्र प्रवेश गर्न खोज्दैनन् । गुफामा वर्षाको समयमा भलपानी पस्दा पानीसँगै अन्य प्लाष्टिक जन्य फोहरहरू समेत गुफा भित्र जाने गरेको छ । यसले गुफाको सुन्दरतालाई खोसेको छ । गुफाको माथिल्लो भागबाट फोहर सहितको पानी प्रवेश गर्दा यस क्षेत्रलाई दुर्गन्धित बनाउने गरेको छ । यसको व्यवस्थापन र सरसफाईमा भने कसैको ध्यान जान सकेको छैन् । गुफा भित्र प्रवेश गर्दा अनेकौ कलात्मक आकृति देख्न सकिञ्छ । चमेराको बथान सहित गुफाको भित्रि भागको भित्तामा कलात्मक आकृतहरुले अकला गुफाको आकर्षण बढाएको छ । तर यसको संरक्षण हुन सकेको छैन् ।

गुफाको संरक्षणको लागि अकलादेवी मन्दिर तथा अकला गुफा संरक्षण समिति निर्माण गरिएको छ । पर्यटकीय सम्भावना बोकेको क्षेत्र बन्न सक्ने भएकाले यसको संरक्षण र प्रर्वद्धनकालागि समिति निर्माण गरी कार्य अगाडि बढाइएको समितिका अध्यक्ष हरि सारु मगरले बताउनुभयो । जिल्लाकै महत्व पूर्ण धार्मिक स्थलको रुपमा परिचित अकलादेवी मन्दिरसँगै अकला गुफा रहेको छ ।

अकला मन्दिर र अकला गुफालाई जोडेर पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा बिस्तार गर्न सकिने सम्भावना रहेको छ । अकलादेवी मन्दिरसम्म आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई अकला गुफासम्म पुर्याउन सकेमात्र पनि गुफाको महत्व बढने समितिका अध्यक्ष सारु मगरले बताउनुभयो ।

निर्माणाधिन कालिगण्डकी करिडोरसँगै यो गुफा रहेकाले भोलिका दिनमा यसको महत्व अँझै बढेर जाने अध्यक्ष सारु मगरले बताउनुभयो । यातायातको सहज पहुँच पुगेमा गुफा अवलोकनकालागि आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको आगमन बढने र जिल्लाकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य वन्न सक्ने उहाँले बताउनुभयो । गुफाको संरक्षणकालागि समिति मार्फत विभिन्न समयमा सरसफाईका कामहरू गर्ने गरेको अध्यक्ष सारु मगरले बताउनुभयो । तर अँझै यसको व्यवस्थापन, भित्र अँध्यारो स्थानमा बत्तीको व्यवस्था गर्न सके डेढगाउँसम्म आउनेहरुकालागि अवलोकनको प्रमुख स्थान वन्न सक्ने उहाँले बताउनुभयो । ‘गुफाको संरक्षणका लागि पहल गरिरहेका छौ, समिति मार्फत बेला बेलामा सरसफाईका काम सञ्चालन गर्ने गरेका छौ, अँझै यसलाई व्यवस्थित गरी अँध्यारो स्थानमा बक्तिको व्यवस्था गर्ने र प्रचार प्रसार गर्नेहो भने पर्यटकको लागि नयाँ गन्तव्य बन्ने थियो’ अध्यक्ष सारु मगरले भन्नुभयो–यसकालागि स्थानीय सरकार र सम्बन्धित पक्षले सहयोग पुर्उन आवश्यक रहेको छ । गुफामा पौराणिककालमा ऋषिमुनीहरुले तपस्या गरेको कथन रहेको छ । तर यसको आवश्यक खोज र अनुषन्धान भने हुन सकेको छैन् । यसको खोज तथा अनुषन्धान हुन समेत आवश्यक रहेको अध्यक्ष सारु मगरले बताउनुभयो ।

अकला गुफा सहित अकलादेवी मन्दिरको संरक्षण तथा व्यवस्थापनकालागि डिपिआर तयार गरी केन्द्रीय योजनामा समावेश गराउने पहल गरिएको बौदिकाली गाउँपालिका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत प्रदिपचन्द्र सुवेदीले बताउनुभयो । केन्द्र देखी प्रदेशका योजनामा समेटन पहल गरिएको उहाँले बताउनुभयो । सोही अनुसार हाल उद्योग,पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालय गण्डकी प्रदेशबाट रु. ४० लाख विनियोजन भएको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सुवेदीले बताउनुभयो । विनियोजित रकमबाट गुफाको समेत संरक्षण र प्रर्वद्धनको काम हुने उहाँले बताउनुभयो । ‘अकला गुफा पर्यटनको सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो, यसको विकासकालागि प्रदेशबाट बजेट विनियोजन भएको छ, यसले गुफा सहित मन्दिरको संरक्षण र विकासमा काम गरिने छ’ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सुवेदीले भन्नुभयो । स्थानीय सरकारको रुपमा रहेको बौदिकाली गाउँपालिकाले समेत यसको संरक्षणमा योजना बनाउने प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सुवेदीले बताउनुभयो ।